Grachten en singels in Utrecht

Utrecht heeft een uniek stelsel van grachten met wereldberoemde werven en werfkelders en een bijna duizend jaar oude singel rond de hele binnenstad, in de 19de eeuw omgetoverd in een prachtig, kilometerslang park, ontworpen en aangelegd door Zocher. De geschiedenis van de stad gaat tweeduizend jaar terug. De Romeinen legden de noordgrens van hun rijk langs de Rijn en bouwden het fort Trajectum (oversteekplaats), een castellum voor 500 man, op de plaats waar nu de Dom met zijn bijna 113 meter hoge toren staat.

De Oudegracht is in de 12de eeuw gegraven en verbindt delen van de oude Rijnloop. In die tijd werd de Rijn bij Wijk bij Duurstede afgedamd en was de waterstand van de gracht beheersbaar geworden. Daardoor konden erlangs werfkelders worden aangelegd die, onder de weg door, de werven langs het water verbinden met de erboven gelegen huizen. Trappen en ‘wedden’ (hellingen) verbinden de straat met de werven. Eeuwenlang werden de werfkelders vooral gebruikt als opslagruimte en werkplaatsen, in de tweede helft van de 20ste eeuw zijn er veel ingericht als restaurant, café’s of feestkelder. De Beleving is er een prachtig voorbeeld van.

Evenwijdig aan de Oudegracht is er de Nieuwegracht, in de 14de eeuw gegraven. Deze gracht, ook met bijzondere werfkelders, is veel meer een stijlvolle woongracht, de panden langs de Oudegracht hebben een sterk gemengd gebruik.De Singel van Utrecht, rond de oude binnenstad, was oorsponkelijk een verdedigingsgracht met torens en wallen, aangelegd na 1122, toen Utrecht stadsrechten kreeg. In opdracht van achtereenvolgens Karel V en Willem van Oranje, werd de gracht nog eens versterkt met bastions en bolwerken. Na de aanleg van de Hollandse waterlinie waren de verdedigingswerken niet meer nodig en ontwierp Jan David Zocher jr. het schitterende park dat er nu nog steeds is.

In de komende jaren zal het in de jaren ’60 van de vorige eeuw gedempte deel weer in ere worden hersteld.Het park is, met het Utrechtse Wilhelminapark, het Wilhelminapark in Sneek, het Vondelpark in Amsterdam en het park Sonsbeek in Arnhem één van de vijf parken in Nederland met de status van rijksmonument.